سعید سمیعی saaid.samiei

وبلاگی شامل مقالات مهندسی عمران - ادبیات - مسائل تاریخی و اجتماعی

شرحی در خصوص آداب و رسوم مردم طبس
نویسنده : سعید سمیعی - ساعت ٦:٠٥ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۱ فروردین ۱۳٩۱
 

  بنام خداوند جان آفرین            حکیم سخن در زبان آفرین

بنام خداوند جان و خرد             کزین برتر اندیشه برنگذرد

سلام بر همه مهربانان

شرحی در خصوص آداب و رسوم مردم طبس

 

یکی از شاخصهای فرهنگی هر منطقه، آداب و رسوم، و رفتار اجتماعی مردم آن منطقه است. مراسم گوناگونی که در روزهای خاص اجرا می شود، نشاندهنده اعتقادات و باورهای مردم می باشد.

مردم طبس نیز همچون دیگر هموطنان خود، بر اساس باورهای ملی و مذهبی خویش، در مقاطع مختلف سال، مراسم خاصی دارند. از جمله رسوم فراگیر در شهرستان طبس، موارد زیر می باشد که شرح مختصری در باره هرکدام، ارائه می گردد .


بقیه در ادامه مطلب 

عاشورا

مردم طبس که شیعه اثنی عشری هستند، ارادتی خاص به ائمه اطهار و بویژه حضرت اباعبدالله الحسین دارند و همه ساله مراسم عزاداری آن حضرت را با جلال و شکوه خاص، از چند روز قبل از محرم، شروع و تا دوازدهم محرم ادامه می دهند. اوج مراسم عزاداری امام حسین (ع) در ظهر روز دهم محرم میباشد که مردم طبس و روستاهای اطراف با ابراز پرشورترین و پاک ترین احساسات خود، در ماتم سرور و سالار شهیدان و هفتاد و دو تن یاران با وفایشان، بر سر و سینه می زنند.

مردم عزادار که از روزها قبل، با پوشیدن لباس سیاه به استقبال عزای سومین امام خود می روند، در روز عاشورا با تزیین تابوت واره ای مشهور به نخل، و بر دوش گرفتن و حمل آن، یاد شهدای کربلا را زنده نگه می دارند.

در شهر طبس، دو نخل، یکی در حسینیه میارزه (وابسته به سادات میارزه طبس) و دیگری در هیأت، بعد از نماز ظهر عاشورا به ترتیب در شهر گردانده میشود. و دو گروه عمده زنجیرزن نیز نخل ها را همراهی می کنند.

سایر عزاداران که نخل را بر دوش می کشند، متعاقب این دو گروه و بر سر و سینه زنان در عزای امام سوم شیعیان جهان نوحه سرایی می کنند .

 

آخر صفر: علم گردان

در آخرین شب ماه صفر، مردم طبس، با انجام مراسمی در میدان مرکزی شهر، با ماههای محرم و صفر خداحافظی می کنند. مراسم بدین قرار است که پس از انجام عزاداری شام غریبان امام رضا (ع)، هیئات مذهبی به صورت دایره می ایستند و علمها و پرچمهای عزاداری حضرت امام حسین (ع) را در داخل دایره بزرگ می گردانند و نوحه ای با مطلع «الوداع، الوداع، ای دو ماه عزا» می خوانند.

پس از آن نیز نوحه دیگری با مطلع «العجل بقیت الله» خوانده می شود که در آن سلامتی و فرج امام زمان و حل مشکلات مسلمانان از خداوند درخواست می شود.

سحر ماه رمضان

نحوه و زمان زدن طبل: این کار در سه نوبت به ترتیب سه ساعت، دو ساعت و یک ساعت مانده به اذان صبح انجام می شود و صدای طبل‌ها تا شعاع پنج کیلومتری شهر را فرا می‌گیرد. این سه نوبت به «طبل اول»، «طبل دوم» و «طبل سوم» مشهور می باشد.

نوبت اول آماده باش، نوبت دوم بیدار باش و نوبت سوم نزدیک شدن وقت اذان صبح را به‌ مردم گوشزد می‌کند. 

در پایان نواخت نوبت اول، تنها یک ضربه روی طبل زده و در پایان نواخت نوبت‌های دوم و سوم به ترتیب دو و سه ضربه نواخته می‌شود، و بدین ترتیب مردم متوجه می‌شوند کدام نوبت از مراحل طبل زنی است.

این امر توسط چهار نفر از افرادیکه سالها به این امر خیر پیشقدم بوده و بعضا به طور موروثی از اجداد خود مهارت کسب کرده اند انجام میگردد.

یکی از طبل نوازان طبس می گوید: بیش از ‪ 50 سال است که هر روز سحر طبل می‌نوازم، به کارم عشق می‌ورزم و از آن راضی هستم .

حاج حسن عاشوری می افزاید: حدود ‪ ۱۰۰سال این سنت حسنه در خانواده ما در طبس رایج است و پیش تر پدران ما این کار را انجام می‌دادند و حالا به من ارث رسیده است .

مکان به صدا درآمدن طبلها در ماه مبارک رمضان قبل از زلزله سال 57 در بالای کاروانسرا واقع در میدان امام و در حال حاضر در بالای ساختمان حسینیه واقف انجام میگردد.

علت پا برجا ماندن و ادامه این سنت حسنه این است که انجام این امر جز یکی از نیات خیر واقف می باشد که تاریخ وقف آن سنه 1300 هجری قمری است. در آخرین لحظات ماه مبارک رمضان همزمان با رویت حلول ماه شوال و اعلام رسمی از طریق مراجع به عنوان عید سعید فطر بلافاصله طبلها باشکوه بیشتری با عنوان شادیانه زده می شود که با استقبال عده کثیری از مردم قرار می گیرد.

صحرا گردش

هوای طبس، با توجه به خصوصیات خاص خود، در پایان بهمن ماه، رو به گرمی می گذارد. مردم طبس به ماه اسفند، «ماه نوروز» نیز می گویند. در حالی که در دیگر نقاط کشور از سبزی خبری نیست، منظره زیبایی که در کشتزارهای طبس به تصویر کشیده می شود، چشم هر بیننده ای را خیره می کند.

آنها به صحرا می روند و شعری بدین مضمون میخوانند:

«سیاه سیاه بقلی، سفید سیاه بقلی، غم به تو دادم بقلی، شادیت به ما دِه بقلی»

واعتقاد دارند که ناراحتی وغم و غصه از وجودشان می رود و شادابی و سرسبزی بوته های باقلا در آنها شکوفا می شود.

نامگذاری نوزاد

تولد نوزاد در بین همه اقوام ایرانی، همواره با شادی و شعف همراه بوده است. اهالی طبس نیز از این قاعده مستثنی نیستند. معمولا خانواده های طبسی با تولد هر نوزاد در بین اقوام و خویشان خود، به دیدار خانواده او شتافته و تولد کوچولو را تبریک می گویند.

ضمنا در ششمین شب تولد نوزاد، همه اقوام و بستگان به منزل خانواده بچه دعوت شده، که هدایایی نیز با خود برای نوزاد می برند. در این شب همچنین، طی مراسمی ابتدا بزرگترین فرد فامیل، در گوش راست نوزاد اذان و در گوش چپ وی اقامه می گوید و به اصطلاح او را مسلمان می کند. سپس بچه را روی دست، تکان داده شعری بدین مضمون می خواند:

 بچه بچه      ما ر بچه      خدا نگهدار بچه     

الله و محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین یار بچه   

 و رو به طرف نفر بغل دست خود کرده می گوید:

بشگیر بچه             

آن فرد نیز می گوید:

بشده بچه

و بچه را می گیرد و شعر فوق را خوانده، همان کار را تکرار می کند تا اینکه بچه همه اتاق را دور زده و به دست همه برسد. همه افراد با گرفتن بچه شعر مذکور را می خوانند. در خاتمه که مجددا بچه به دست بزرگتر فامیل میرسد، او نامی را از بین نامهای پیشنهادی افراد فامیل انتخاب و بر روی بچه می گذارد و یا اینکه نامهای پیشنهادی را در بین صفحات قرآن گذاشته و به صورت تصادفی یک صفحه را باز می کنند. هر نامی که از لای قرآن بیرون آمد، همان را برای کودک انتخاب می کنند.